Przejdź do treści
sobolewski.proAI dziś, o 20:00Zapisz się

Raz dziennie, wypiszesz się jednym kliknięciem. Polityka prywatności

Claude rozwiązał dwa otwarte problemy fizyki czarnych dziur

Claude i czarne dziury: agenci Anthropic dokończyli rachunek z 2003 roku i wyznaczyli granicę masy najlżejszej czarnej dziury. Sprawdzam, jak to się stało.

4 min czytania

Ten artykuł w innych językach:English

W tym artykule
  1. Claude i czarne dziury: co dokładnie zostało policzone?
  2. Jak wyglądała praca agentów?
  3. Który model Claude’a to zrobił?
  4. Na co zwrócić uwagę?
  5. FAQ

Anthropic opisał we wpisie „Claude solves two open problems in the physics of black holes” (datowanym na 17 listopada 2026), jak Claude rozwiązał dwa otwarte problemy fizyki teoretycznej. Oba dotyczą czarnych dziur i poszukiwań kwantowej teorii grawitacji. Preprinty są publiczne: pierwszy o przejściu Hawkinga-Page’a i drugi o tzw. „modular bootstrap”.

Claude i czarne dziury: co dokładnie zostało policzone?

Pierwszy problem ma ponad 20 lat. W 1983 roku Stephen Hawking i Don Page pokazali, że w modelowym wszechświecie (tzw. przestrzeni anty-de Sittera) gorący gaz cząstek powyżej pewnej temperatury skokowo ustępuje miejsca czarnej dziurze, podobnie jak woda zaczyna wrzeć w 100°C. Ich rachunek opiera się na ogólnej teorii względności, więc działa tylko dla dużego wszechświata.

Dla małego trzeba liczyć po kwantowej stronie tzw. dualności holograficznej, w teorii N=4 super Yang-Millsa. Od 1999 roku wiadomo, że przejście fazowe istnieje także tam, ale nie było wiadomo, czy jest skokowe, czy łagodne. W 2003 roku Ofer Aharony ze współpracownikami pokazali, że rozstrzyga o tym jedna liczba, która pojawia się dopiero przy trzech pętlach i wymaga policzenia wielu tysięcy diagramów. Nikt tego rachunku nie dokończył.

Claude go dokończył. W abstrakcie pracy czytamy, że szukany współczynnik to b = −1,48 × 10⁻³ λ², a przejście jest pierwszego rodzaju, czyli skokowe, tak jak u Hawkinga i Page’a. Prawie każdą liczbę w obliczeniu uzyskano na dwa niezależne sposoby.

Drugi problem dotyczy uproszczonej grawitacji w trzech wymiarach czasoprzestrzeni. Fizycy od 2009 roku wyznaczają tam „sufit” na masę najlżejszej czarnej dziury, zapisywany jako M₁ ≤ c/Λ (c to tzw. ładunek centralny). Teorie, które ten sufit przebijają, są wewnętrznie sprzeczne i odpadają. Najlepszy udowodniony dotąd sufit to c/8,5 (Hartman, Mazáč i Rastelli), a obliczenia numeryczne sugerowały okolice c/9,1.

Według drugiego preprintu dokładna wartość to Λ = 12π²/(π² + 4 arcsinh² 1) ≈ 9,1266. Claude udowodnił też, że najprostsza wersja tej metody (pomijająca obrót czarnych dziur) niżej już nie zejdzie.

Jak wyglądała praca agentów?

To miał być projekt poboczny. W sierpniu Hongbin Chen, badacz z Anthropic, poprosił Claude’a o listę ciekawych otwartych problemów z fizyki czarnych dziur i metody bootstrap. Po kilku godzinach dostał 22 propozycje i do każdej przydzielił osobnego agenta. Agenci działali w tle przez ok. sześć tygodni (według Anthropic bez specjalnej konfiguracji), mogli czytać nawzajem swoje notatki z postępów i współpracować przy pokrewnych tematach.

Wpis opisuje dwa rozwiązane problemy, o pozostałych 20 milczy.

Co ciekawe, wynik o bootstrapie powstał trochę przez przypadek. Agent przypisany do problemu zauważył w danych numerycznych wzór, który umknął fizykom. Metodę zrobił z niego inny agent, który pracował nad upakowaniem kul w wielu wymiarach, a metoda odtworzyła wynik udowodniony niedawno przez model OpenAI. Połowa końcowego dowodu idzie tą samą strategią co dowód OpenAI. Wcześniejszy agent Claude’a próbował tego samego problemu w 61 równoległych podejściach i mu się nie udało.

We wrześniu wyniki zostały formalnie zweryfikowane w Lean (o takich dowodach pisałem przy hipotezie czasu wykładniczego). Pracę napisał potem Claude, a fizyk sprawdził każdy główny wynik.

Który model Claude’a to zrobił?

Tu wpis i preprinty mówią różnymi słowami. We wpisie pada nazwa Claude Fable 5.2, a w oświadczeniach o pochodzeniu obu prac czytamy o „wewnętrznym modelu badawczym Claude”. Agenci ruszyli w sierpniu, a Fable 5.2 miał premierę 9 listopada, więc pracowała chyba wersja sprzed publicznego wydania.

Ważniejsze jest jedno zdanie z preprintu o bootstrapie: publicznie dostępny Claude Opus 5.5 uzyskał później ten sam wynik niezależnie. Przynajmniej ten wynik jest więc w zasięgu modelu, z którego możemy korzystać.

Na co zwrócić uwagę?

Po pierwsze, na status prac. To preprinty w wersji 1 z 7 listopada, oznaczone w serwisie Hexagon jako tekst „w większości wygenerowany przez AI”. Przy przejściu Hawkinga-Page’a mamy za to dwa niezależne rachunki: do tego samego wyniku inną metodą doszedł fizyk, który sam użył Claude’a.

Po drugie, na to, czego wyniki nie mówią. Anthropic zaznacza, że żaden z nich nie opisuje bezpośrednio naszego wszechświata i nie ma praktycznych zastosowań. Sufit c/9,1266 nie sięga też c/12, czyli masy, od której czarne dziury w ogóle się pojawiają – do tego potrzeba innych narzędzi.

Po trzecie, na różnicę między obydwoma wynikami. Pierwszy to znany rachunek, zbyt długi i podatny na błędy, żeby robić go ręcznie. Drugi wymagał nowego pomysłu: dostrzeżenia wzoru w cudzych danych i sięgnięcia po tzw. „krzywą spektralną”, narzędzie znane z innych działów matematyki i fizyki.

FAQ

Czy Claude rozwiązał problem kwantowej grawitacji?

Nie. Według Anthropic żaden z wyników nie rozstrzyga pytania o kwantową grawitację ani się do tego nie zbliża. Oba dotyczą uproszczonych, modelowych wszechświatów.

Gdzie można przeczytać prace Claude’a o czarnych dziurach?

W serwisie Hexagon: „The Hawking-Page transition at weak coupling” oraz „The spinless modular bootstrap at large central charge”. Obie udostępnił Anthropic na licencji CC BY 4.0.

Czy ludzie brali udział w tej pracy?

Tak, ale w ograniczonym zakresie. Badacz Anthropic uruchomił agentów i wybrał temat, a fizyk sprawdził główne wyniki i dał krótkie wskazówki przy pisaniu pracy o bootstrapie. Same rozwiązania według Anthropic powstały w dużej mierze autonomicznie.

  • AI
  • Anthropic
  • Claude
  • nauka

AI dziś, o 20:00

Codziennie wieczorem najważniejsze wiadomości ze świata AI i nowe wpisy z bloga. Krótko, ze źródłami.

Raz dziennie, wypiszesz się jednym kliknięciem. Polityka prywatności