Hipoteza Riemanna: matematyk z Anthropic ogłasza dowód z Claude
Hipoteza Riemanna ma mieć dowód: Levent Alpöge z Anthropic pisze, że znalazł go razem z Claude i sformalizował w Lean. Sprawdzam, co wiemy, a czego jeszcze nie.
Ten artykuł w innych językach:English
W tym artykule
Levent Alpöge, matematyk pracujący w Anthropic, opublikował 20 listopada 2026 na swojej stronie czterostronicową notatkę, w której pisze, że razem z Claude znalazł dowód hipotezy Riemanna. Hipoteza Riemanna czeka na rozstrzygnięcie od 1859 roku. Do notatki dołączona jest formalizacja w Lean, ale nikt niezależny jeszcze jej nie potwierdził.
Co wiemy o dowodzie hipotezy Riemanna?
Na razie mamy samą notatkę i kod. Notatka zaczyna się ostrożnie: autor „wierzy”, że odkrył dowód (cytując „I believe I have, working with Claude, discovered a proof of the Riemann Hypothesis”). Zaraz potem idzie dalej, niż zapowiada tytuł. Według Alpöge ta sama metoda rozstrzyga też uogólnioną hipotezę Riemanna (GRH), a „z większą ilością czasu” ma objąć również wersję rozszerzoną.
Sama hipoteza mówi, że wszystkie „nieoczywiste” zera funkcji dzeta mają część rzeczywistą równą 1/2 – tak opisuje ją Clay Mathematics Institute, który umieścił ją na liście problemów milenijnych. W praktyce chodzi o to, jak dokładnie da się przewidzieć rozkład liczb pierwszych.
Dowodu w zwykłym sensie, czyli pracy do przeczytania, nie ma. Alpöge pisze, że argument jest „niewiarygodnie długi”, a wygenerowany dla zabawy dokument z pełnymi szczegółami przekroczył 250 tysięcy stron. Uznał, że publikowanie takiego „slopu” byłoby niestosowne, więc udostępnił tylko Lean: archiwum podzielone na 14 części, podlinkowane w przypisie notatki.
Autor nie jest przypadkową osobą. Na swojej stronie Alpöge podpisuje się jako pracownik Anthropic i junior fellow w Harvard Society of Fellows, a jako ostatnią pracę wymienia rozwiązanie dziesiątego problemu Hilberta dla wszystkich ciał liczbowych (z Manjulem Bhargavą, Wei Ho i Arim Shnidmanem).
Jaki udział miał Claude?
Według notatki duży, i to w części, której autor nie opanował jeszcze sam. Alpöge opisuje, że doprowadził pracę do miejsca, w którym trzeba było połączyć dwa różne pomysły z uproszczonego, „zabawkowego” przypadku, a potem model go wyprzedził (cytując „Claude far outpaced me near the finish line”).
Podaje jeden przykład, który jego zdaniem wystarczy, żeby matematycy „pospadali z krzeseł”. Argument wywodzi się z metody Stepanova dla ciał funkcyjnych, w której kluczowa jest krotność, a nad liczbami całkowitymi krotność trudno znaleźć. Rozwiązaniem ma być łańcuch tzw. „theta lifts”, a Claude zaproponował, żeby dla sumy von Mangoldta długości X taki łańcuch miał długość √X.
W notatce jest też oś czasu z 20 punktami, przygotowana przez Claude’a. Pierwsze wpisy mają datę 6 października 2026, większość końcowych kroków 15 listopada, a ostatni, zatytułowany po prostu „GRH”, 16 listopada. Alpöge zastrzega, że fragmenty, w których ekspertem był Claude, parafrazuje ze streszczenia, które „może nie mieć sensu”, i odsyła do kodu w Lean. Notatka nie podaje, której wersji modelu użył.
Podobną historię, tylko mniejszego kalibru, widzieliśmy kilka dni temu, kiedy Claude rozwiązał dwa otwarte problemy fizyki czarnych dziur.
Czy dowód jest już potwierdzony?
Jeszcze nie. Scientific American opisał sprawę tego samego dnia i nie cytuje żadnego niezależnego matematyka. Czytamy tam, że Lean nie jest wolny od problemów, ale eksperci powinni być w stanie szybko sprawdzić, czy hipoteza została poprawnie zapisana i czy dowód się broni.
Kit Yates na swoim Substacku wylicza, co konkretnie trzeba zweryfikować:
- Czy twierdzenie udowodnione w Lean faktycznie jest hipotezą Riemanna.
- Czy definicje w kodzie wiernie oddają standardowe obiekty matematyczne.
- Czy po drodze nie pojawiło się żadne dodatkowe założenie.
To znacznie mniej pracy niż lektura 250 tysięcy stron, ale wciąż praca dla ludzi. Alpöge przyznaje zresztą, że prezentuje kompletny argument, zanim opanował matematykę wokół niego, i spodziewa się, że dowód da się mocno uprościć. Zapowiada porządny opis i wykłady.
Formalizację w Lean jako główny dowód widzieliśmy już w październiku, kiedy model OpenAI miał obalić hipotezę czasu wykładniczego, też z kodem w Lean i z niezależną grupą sprawdzającą.
Dlaczego akurat teraz?
Autor nazywa moment publikacji „okropnym”. Pisze, że wszystko złożyło się w niedzielę późnym wieczorem, że zapytał „Dario” o możliwość ogłoszenia wyniku i że było ograniczenie, którego trzeba było przestrzegać. Jakie, tego nie podaje.
Kontekst jest taki, że 18 listopada Anthropic wycenił ofertę publiczną, a 20 listopada ją zamknął. W komentarzach na Hacker News część osób łączy te daty. Alpöge odpowiada na to z góry: „cyniczna” interpretacja terminu jest według niego fałszywa, a czekać dłużej nie potrafił.
Na anthropic.com/news nie ma wpisu o dowodzie (stan na 20 listopada po południu czasu polskiego), więc jedynym źródłem pozostaje notatka autora.
FAQ
Czy hipoteza Riemanna została udowodniona?
Tego jeszcze nie wiemy. Levent Alpöge twierdzi, że tak, i udostępnił formalizację w Lean, ale 20 listopada 2026 nie było żadnego niezależnego potwierdzenia.
Czym jest Lean i dlaczego ma tu znaczenie?
Lean to język programowania, który sprawdza każdy krok dowodu. Jeśli kod się kompiluje, a twierdzenie na końcu jest poprawnie zapisaną hipotezą Riemanna, recenzenci nie muszą czytać całego rozumowania linijka po linijce.
Gdzie można zobaczyć dowód?
W przypisie notatki są linki do 14 części archiwum z kodem w Lean. Wersji napisanej dla ludzi jeszcze nie ma, autor zapowiada ją na później.